Onze sponsors
  • An Image Slideshow
  • An Image Slideshow
  • An Image Slideshow
  • An Image Slideshow

SINT-ANTONIUS ABT
= SINT-ANTONIUS MET HET VARKEN.

(St. Antonius de Grote, Sint-Antonius Kluizenaar, Sint-Antonius de Grote van Egypte,
St Antoine, St Antony, St Antonion, St Antonin)
Feestdag : 17 januari.

antoniusabt3aLeven en legende:

Antonius werd omstreeks 250 geboren te Koma in Egypte in een welgestelde christelijke familie.
Omdat zijn ouders bang waren dat hun zoon zou bekoord worden door de wereldse verlokkingen, hielden ze hem voortdurend thuis. Hij ging dus niet naar school maar leerde alles tijdens de liturgische diensten. Het gevolg was ook dat hij enkel de Koptische taal kende.

Toen hij achttien jaar was stierven zijn beide ouders. Plotseling beschikten hij en zijn zus over een grote erfenis. Wat hij daarmee moest doen wist hij eigenlijk niet totdat hij toevallig de evangelie tekst las:
"Indien gij volmaakt wilt zijn, verkoop alles wat je bezit, verdeel het onder de armen, en dan zal je een schat in de hemel bezitten.”
Hij zorgde dat zijn zus niets te kort kwam. Verkocht zijn deel van de erfenis en schonk deze aan de armen. Gevolg gevend aan de andere evangelietekst: “Zoek liever het rijk Gods en zijn gerechtigheid, dan zullen al de andere dingen U gegeven worden. Maak u dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zich zelf. Elke dag heeft genoeg van zijn eigen last,” trok hij zich terug in de woestijn als kluizenaar.
Hij bracht er zijn tijd door met bidden en mediteren en met het vlechten van rieten manden en korven. Hij voedde zich met water en brood slechts éénmaal per dag. Soms was hij zo in gebed verzonken dat hij twee of drie dagen achtereen niet at. Blijkbaar kon hij leven op geestelijk voedsel alleen.
De duivel kon niet goed verkroppen dat Antonius zo’n ingetogen leven leidde en trachtte hem op alle mogelijke manieren te verleiden. Nu eens toverde hij hem prachtig gedekte tafels met de heerlijkste gerechten voor, dan weer klopten fraaie wulpse meiden aan de deur van zijn hut of werd hij overvallen door monsters.antoniusabt2a

Eén keer meldde de duivel zich in de vorm van een varken, maar Antonius joeg het weg.
Eén andere keer werd hij door de duivel zo toegetakeld dat hij zijn bewustzijn verloor. Toen hij weer bij kwam vroeg hij vertwijfeld: “ Heer, waar was U toen ik U nodig had ?” Een stem antwoordde: “Antonius, ik heb de hele tijd aan uw zijde gestaan, en heb erger voorkomen.”
Alle pogingen van de duivel om hem van zijn levenswijze af te brengen, mislukten.

Ondertussen had zijn leven navolging gekregen en wilden steeds meer volgelingen zich bij hem voegen en ontstonden er nederzettingen van kluizenaars in de woestijn, maar Antonius wilde liever zijn dagen in eenzaamheid doorbrengen en trok daarom steeds dieper de woestijn in. Slechts twee keer keerde hij terug naar de bewoonde wereld. Eenmaal om de christenen moed in te spreken tijdens de christenvervolging van keizer Maximinus (308-313) en een andere keer toen de bisschop van Alexandrië zijn hulp inriep om het arianisme, een ketterij die ontkende dat Christus God was, te helpen bestrijden.

Antonius was al over de negentig jaar toen hij hoorde dat er ergens in de woestijn nog een vrome kluizenaaar verbleef die hem wilde ontmoeten. Een satyr en een wolf wijzen hem de weg naar deze kluizenaar genoemd Paulus van Thebe. Paulus krijgt reeds zestig jaar lang iedere dag van een raaf een broodje. Zolang Antonius bij hem is brengt deze raaf dagelijks twee broodjes. Paulus voelt dat hij niet lang meer te leven heeft en vraagt Antonius hem te willen begraven zodra het zover is en wel in de mantel die Antonius van Athanasius gekregen heeft. Antonius stemt toe en terwijl hij deze mantel gaat halen sterft Paulus.
Wanneer Antonius enkele dagen later terug komt ziet hij hoe twee leeuwen in de harde rotsgrond een graf aan het uitkrabben zijn voor Paulus. Antonius helpt Paulus begraven.
Op 17 januari 356 kwam ook voor Antonius het einde en sterft hij in de respectabele ouderdom van 105 jaar. Hij zou nog in het bezit geweest zijn van al zijn tanden. Zoals hij gevraagd had werd zijn begraafplaats geheim gehouden. Eerst in 561 werd ze ontdekt, zijn stoffelijke resten werden eerst naar Alexandrië gebracht en zouden vanaf 1491 bewaard worden in Arles (Frankrijk).

Antonius was de eerste en populairste van de woestijnvaders die het wereldse leven verlieten om in de woestijn de verbinding met God te vinden. Hij wordt daarom ook wel “Vader der monniken” en "Ster van de woestijn” genoemd. Hij behoort ook tot de pestheiligen, is een van de drie ijsheiligen, wordt lokaal als noodhelper vereerd en in Keulen als één van de Vier maarschalken.

Patroon van:antoniusabt1a

armen, zieken, slagers, herders, varkenshoeders, varkenshandelaars, veeboeren, mandenvlechters, grafdelvers, kluizenaars, koetsiers, wevers, klokkenmakers, enz;

Aanroepen tegen:

antoniusvuur, besmettelijke ziekten, angst, vallende ziekte, huidziekten, pest, scheurbuik, steenpuisten, wratten, gangreen of koudvuur, veeziekten, enz.

Attributen en afbeeldingen:
  • als kluizenaar met lange baard, een lange tuniek met wijde mouwen
  • meestal heeft hij een ook abtstaf bij die eindigt in een T vormig kruis en er hangt een klokje aan.(zie antonieten)
  • zeer dikwijls heeft hij een varken aan zijn voeten al of niet vergezeld van andere boerderijdieren
  • soms met een kruisbeeld, een rozenkrans, een boek
  • met de duivel (als monster of als een mooie vrouw) die hem belaagd
  • met vlammen aan zijn voeten (verwijzend naar de verzorging van brandwonden door de antonieten - zie verder)
  • met doodshoofd, kaars, een raaf die hem eten brengt.
Weerspreuken:
  • Sint-Antoon en Sint-Sebastiaan (20 jan.) komen met het hardste van de winter aan
  • Met Sint-Teunis en Sint-Sebastiaan, komen de hardste koppen eerste aan. Sint-Antonius heeft een hard hoofd of een natte staart
  • Als het vriest op Sint-Antonius, dan dooit het op Sint-Sebastiaan
  • Maakt Sint-Antoon de brok, Sint-Sebastiaan slaat ze kapot
  • Sint-Antonius schoon en helder, vult vat en kelder
  • Sint-Antonius is een ijsmaker of een ijsbreker
  • Sint-Antonius komt over met hoog water of met een hard hoofd
  • Sint-Anteunis met zijn verken, Vader abt van Kouderkerken, is er een die steeds verkiest, dat het op zijn feestdag vriest.


Hoe Sint-Antonius aan zijn zwijntje kwam:

Sint-Antonius abt wordt dikwijls voorgesteld met een zwijntje of varken. Dit zou kunnen komen omdat hij door de duivel in de gedaante van een varken bekoord werd. Toch is volgende verklaring meer aannemelijk. Toen het gebeente van Antonius in de middeleeuwen in Frankrijk terecht kwam en de zoon van een edelman van een ongeneeslijke besmettelijke ziekte genas was de toevloed van pelgrims zo groot dat een hospitaalorde gesticht werd om speciaal de patiënten met “antoniusvuur” te verzorgen. Zij heetten de Antoniusbroeders en hadden als voornaamste bron van inkomen het varkensrecht verworven van alle loslopende zwijnen die overal rondliepen en voedsel zochten. Als eigendomsrecht kregen de zwijntjes een belletje rond de nek. In het wapenschild van de Antonieten stond een T kruis met het belletje. Deze attributen vindt men later ook terug bij Sint-Antonius.

antoniusabt4aAntoniusvuur of moederkorenbrand

is een ziekte die veroorzaakt wordt door het eten van rogge die aangetast is door de moederkorenzwam, deze bevat chemische stoffen die vaatvernauwend werken. Daardoor is de doorbloeding verstoord, koelen de uiteinden van de ledematen af wat leidt tot afsterven. Men krijgt het zogenaamde koudvuur of gangreen. In de middeleeuwen was de oorzaak van deze ziekte onbekend en dacht men dat het een straf van God was. Sint-Antonius wordt aanroepen tegen deze ziekte omdat ze soms gepaard gaat met hallucinaties waarbij allerlei gevaarlijke dieren voor de ogen opdoemen.(denk aan de monsters die de duivel stuurde naar Antonius in de woestijn )

Sint-Theunis zweer:

Antonius abt wordt ook vereerd tegen de zo genoemde sint-theuniszweer of miltvuurkarbonkels. Miltvuur is een besmettelijke ziekte die voorkomt bij schapen en runderen, maar ook als beroepsziekte kan overgedragen worden op veeartsen en slagers. De infectie vindt plaats langs een wonde in de huid, de luchtwegen of door het eten van besmet vlees.

Sint Antoniusdag:

In vele parochies waar Antonius abt vereerd wordt slacht met op zijn feestdag (17 januari) een varken en offert men enkele delen van het dier voor de armen. Op andere plaatsen offert men de varkenskoppen die achteraf per opbod verkocht worden waarna het geld aan de armen uitgedeeld wordt. De laatste tijd offert men ook kippen, worsten, vlaaien, ham, konijnen, ganzen, eieren enz. op zijn feestdag.

Bronnen:

• "Geneesheiligen in de lage landen “ – Jo Claes, Alfons Claes, Kathy Vincke , uitg. Davidsfons Leuven 2005
• "De heiligen “ Stijn Van der Linden, Uitg. Contact Antwerpen 1999
• "Weerberichten. Spreuken en boerenwijsheid als weervoorspellers,” A.H.de Weijer, Uitg. Bigot Barrn (ned) 1992
• "Heilig in de lage landen,” Ludo Jongen, Uitg.Davidsfonds Leuven, 2005

Tekst: Johan P

Terug naar boven

Naar lijst der heiligen van de maand